wejmutkawejmutkawejmutkawersja polskaenglish version
strona głownakontaktwersja polskawersja angielska
Bioróżnorodność Puszczy Białowieskiej

RÓŻNORODNOŚĆ BIOLOGICZNA PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ

Puszcza Białowieska jest miejscem unikalnym pod względem bogactwa przyrodniczego . Dzięki swojemu położeniu geograficznemu i setkom lat ochrony stała się ona domem dla tysięcy organizmów, które w innych miejscach wyginęły w wyniku działalności człowieka. Jednak różnica pomiędzy Puszczą Białowieską a innymi lasami nie polega jedynie na większym bogactwie gatunkowym, ale związana jest z zachowaniem procesów zachodzących w całym ekosystemie. Zapuszczając się w najdziksze jej ostępy możemy wyobrazić sobie jak wyglądałaby Europa bez ludzi.

PUSZCZAŃSKIE DRZEWA

Puszcza to nie tylko drzewa, ale to właśnie one nadają jej wyjątkowy charakter, gdyż są bardzo wysokie i nawet pozbawione liści zabierają znaczną część słonecznego światła. Nad okapem lasu utworzonego przez dęby, lipy i jesiony górują olbrzymie świerki. Poniżej zwartą warstwę tworzą graby, klony i wiązy. W obniżeniach terenowych i wzdłuż cieków wodnych spotkamy więcej olszy i czeremchy, a na bardziej suchych stanowiskach – sosnę. Wszystkie te drzewa są jednak bardziej okazałe a przede wszystkim starsze, niż w innych lasach Polski. Dla wielu puszczańskich gatunków dwieście lat to dopiero wiek średni, a najstarsze sosny i dęby dożywają sędziwego wieku 400 lat. Oznacza to, że wiele z nich „pamięta” czasy przemarszu wojsk napoleońskich przez Puszczę, a niektóre nawet polowania ostatnich królów Polski. Jeżeli jednak ktoś oczekuje, że naturalny las składa się tylko ze starych drzew, to jest w wielkim błędzie. Wszędzie gdzie tylko pojawia się więcej światła możemy dostrzec tysięczne zastępy młodego pokolenia. Dzięki temu, że jest tak dużo starych drzew, produkują one ogromną liczbę nasion. Chociaż większość z nich i tak zginie w nienasyconych żołądkach gryzoni, dzików, jeleni i żubrów, duża część zdoła wykiełkować i zacznie walkę o przestrzeń i światło.

OBFITOŚĆ NASION- OBFITOŚĆ POKARMU

Okresy obfitego owocowania drzew liściastych, przede wszystkim dębu, lipy, grabu i klonu, zdarzają się w Puszczy Białowieskiej w regularnych 6-7-letnich odstępach. Te lata, nazywane nasiennymi, wyznaczają swoisty rytm lasu, który ma wpływ na funkcjonowanie całego ekosystemu . Po pierwsze z nasion korzystają dwa najpospolitsze gatunki gryzoni puszczańskich – nornica ruda i mysz leśna. W latach obfitości pożywienia ich zagęszczenia wzrastają z kilkudziesięciu do ponad trzystu osobników na jeden hektar. Po latach nasiennych wzrasta także liczebność puszczyków, łasic, kun, lisów i wielu innych drapieżników polujących na gryzonie. Również większe zwierzęta korzystają z obfitości żołędzi i innych nasion. Nie gardzą nimi żubry i jelenie, a u dzików obserwuje się wówczas znacznie liczniejszy przychówek oraz wyższą przeżywalność zimową. Niestety po okresie obfitości następuje okres głodu, gdyż zapasy nasion szybko się wyczerpują. Po latach nasiennych stwierdza się również najwyższe straty w lęgach muchołówek i innych ptaków zamieszkujących dziuple, gdyż ich gniazda rabowane są przez wygłodniałe gryzonie i drapieżniki. W kolejnych latach sytuacja wraca do normy, aż do następnej eksplozji nasion i gryzoni.

MARTWE DREWNO

Drugim charakterystycznym elementem Puszczy Białowieskiej jest ogromna ilość martwego drewna, zarówno w postaci stojących drzew, jak również leżących pni i konarów. Jest to wyjątkowo ważny, chociaż ciągle mało doceniany, element środowiska naturalnego, gdyż ponad połowa gatunków roślin, zwierząt i grzybów zamieszkujących las związana jest z martwym drewnem. Z punktu widzenia człowieka zjawisko obumierania i rozkładu to tylko marnowanie cennego surowca. Jednak w lesie procesy te stanowią podstawowe źródło materii organicznej, pierwiastków i wody niezbędnych dla innych organizmów oraz tworzą środowisko życia dla tysięcy gatunków, które uzależniły swoje życie od obecności martwego drewna. Dla gryzoni leśnych leżące kłody to świetne miejsce do ukrycia, a dla drapieżników – do polowania. W cienistym i chłodnym lesie nagrzane słońcem pnie leżących drzew to prawdziwe plaże dla gadów i różnych bezkręgowców. Wszystkie gatunki dzięciołów chętnie żerują na martwym drewnie, a dwa z nich – dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty – są z nim nierozerwalnie związane. Szczególnie wąską specjalizacją wykazuje się dzięcioł trójpalczasty, który żywi się prawie wyłącznie larwami korników i innych chrząszczy rozwijających się na obumierających i martwych świerkach. Inne gatunki ptaków, choćby muchołówki, do gniazdowania najchętniej wybierają naturalne dziuple ulokowane w martwych pniach i konarach. Podobnie czynią puszczańskie sowy, np. puszczyk i sóweczka.

ŻYCIE W MARTWYM DREWNIE

Mówiąc o martwym drewnie nie sposób zapomnieć o najliczniejszej grupie mieszkańców Puszczy jakimi są bezkręgowce . Dla takich gatunków chrząszczy jak zmorsznik białowieski, ponurek Schneidera oraz rozmiazg kolweński martwe drewno o dużych wymiarach to jedyne środowisko ich życia. Dla odmiany pachnica dębowa i wynurt rozwijają się jedynie w próchnowiskach, podczas gdy bogatek wspaniały i opiętek białowieski preferują martwe fragmenty bardzo starych drzew. Specjalną grupę organizmów związanych z martwym drewnem stanowią grzyby, gdyż należą one do nielicznych organizmów, które posiadły umiejętność rozkładu celulozy i ligniny, stanowiących podstawowy budulec drewna . Nic więc dziwnego, że ogromna liczba z około 2 tys. gatunków grzybów wielkoowocnikowych występujących na obszarze Puszczy Białowieskiej, występuje wyłącznie ma martwych i zamierających drzewach. Wiosną wśród topniejącego śniegu możemy dostrzec jaskrawoczerwone owocniki czarki szkarłatnej rosnące na opadłych gałązkach. Na kłodach martwych świerków możemy spotkać przepięknie zabarwione owocniki pomarańczowca bladożółtego i pniarka różowego, a na dębach – żółciaka siarkowego i ozorka dębowego. Prawdziwą ozdobą puszczańskich ostępów są owocniki soplówki bukowej, przypominające delikatne i kruche koralowce. Na martwych stojących grabach możemy czasami znaleźć autentyczny puszczański relikt – kilkumilimetrowe owocniki główki korowej, które pachną jak przyprawa maggi. Listę bezkręgowców i grzybów związanych z martwym drewnem można by ciągnąć w nieskończoność, jednak trzeba pamiętać, że całe to bogactwo jest ograniczone prawie wyłącznie do Puszczy Białowieskiej, która dla wielu gatunków stała się jedynym lub najliczniejszym miejscem ich występowania w Polsce . Stało się tak nie dlatego, że Puszcza jest samotną, odizolowaną rafą koralową, ale dlatego, że tylko tutaj organizmy te znajdują jeszcze odpowiednie warunki do rozwoju – przede wszystkim stare i martwe drzewa.

Puszcza to nie tylko drzewa, te żywe i martwe, ale także tysiące innych stworzeń połączonych skomplikowaną siecią zależności. To jednak nie żyjące tutaj żubry, wilki i rysie stanowią o wyjątkowej roli Puszczy Białowieskiej wśród lasów Europy, ale naturalne procesy zachodzące w tym skomplikowanym ekosystemie. Jest ona zarówno naszym oknem w przeszłość, jak też prawdziwym wzorcem z Sèvres dla innych obszarów leśnych. Puszcza Białowieska jest miejscem wyjątkowym, bo to ostatni tak dobrze zachowany las na niżu Europy, pozostałość pierwotnych puszcz pokrywających niegdyś cały kontynent.

Autor tekstu: dr Karol Zub 

 

POLECANE STRONY

NATURA 2000 Ministerstwo Środowiska Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Białowieski Park Narodowy Rezerwat Biosfery UNESCO Światowe Dziedzictwo Ludzkości UNESCO Państwowy Park Narodowy Biełowieżskaja Puszcza

Kraina Żubra Encyklopedia Puszczy Białowieskiej

 

 

 

fot. K.Komar

fot. Willem

 

 
designserwisy wwwsystem cmsagencja reklamowa
Edukacja przyrodnicza O NAS Noclegi Stacja Białowieża Pałac Wypoczynek w Puszczy Kontakt